آرتروز زانو (Osteoarthritis) شایعترین بیماری مفصلی است و بر اساس تصویربرداری رادیولوژی به ۴ مرحله (Kellgren-Lawrence) تقسیم میشود. درمان فیزیوتراپی در هر مرحله متفاوت است، اما یک اصل ثابت وجود دارد: قدرت عضله چهارسر ران مهمترین عامل قابلتغییر است که هم با کاهش درد و هم با کند شدن پیشرفت بیماری ارتباط دارد.
مرحله ۱ و ۲ (خفیف تا متوسط): در این مرحله، درمان محافظهکارانه خط اول است. برنامه شامل تمرینات تقویتی چهارسر (اسکوات ایزومتریک، اسکوات دیواری، بلند شدن روی نوک پا)، تمرینات کششی همسترینگ و ساق، فعالیت هوازی کماثر (دوچرخه ثابت، شنا)، مدیریت وزن، و در صورت نیاز مانیوال تراپی برای بهبود حرکت مفصل است. مطالعات نشان میدهند که ۸ هفته تمرین منجر به کاهش ۳۰ تا ۴۰ درصدی درد میشود. در این مرحله، تمرینات بهتنهایی میتوانند پیشرفت بیماری را چندین سال متوقف کنند.
مرحله ۳ (متوسط تا شدید): در این مرحله، فضای مفصلی بهطور قابلتوجهی کاهش یافته و درد روزانه مزاحم است. درمان شامل موارد مرحله قبل بهعلاوه مودالیتهها (TENS، اولتراسوند، کمپرس گرم)، تمرینات در آب (هیدروتراپی)، استفاده از زانوبند مناسب، و آموزش الگای حرکتی صحیح است. در برخی موارد، تزریق اسید هیالورونیک یا کورتون توسط پزشک متخصص ارتوپدی در کنار فیزیوتراپی مفید است. هدف اصلی حفظ عملکرد و به تعویق انداختن جراحی است.
مرحله ۴ (شدید): در این مرحله، مفصل تقریباً از بین رفته و راه رفتن بهطور قابلتوجهی مختل است. اگر جراحی تعویض مفصل (TKR) برنامهریزی شده، فیزیوتراپی پیش از جراحی (prehab) بسیار ارزشمند است — تقویت چهارسر و بهبود دامنه حرکتی پیش از عمل، دوره ریکاوری پس از جراحی را کوتاه میکند و نتایج ۶ ماهه را بهبود میبخشد. پس از جراحی، فیزیوتراپی فوری (۲۴ ساعت اول) شامل انقباض ایزومتریک، پمپاژ مچ پا و خم ملایم زانو است. هدف رسیدن به ۹۰ درجه فلکشن در هفته ۲ و ۱۱۰ درجه در هفته ۶ است.